धरान / झापाकाे पृथ्वीनगरमा जन्मिएर हङकङलाई कर्मथलाे बनाउदैं आउनु भएकी उपन्यासकार बालिका बान्तावाले "प्याउली" नामकाे उपन्यास हालै दाेश्राे संस्करण बजारमा ल्याउनु भएकाे छ । पहिलाे संस्करणमा साहित्यपाेष्ट आख्यान पुरस्कारसमेत पाए पछि उहाँले दाेश्राे संस्करण ल्याउनु भएकाे हाे ।
नेपाली साहित्यमा महिला संघर्ष र सामाजिक यथार्थलाई सूक्ष्म र संवेदनशील तरीकाले उजागर गर्ने एक उत्कृृष्ट कृतिकाे रूपमा "प्यनउली दर्ज भएकाे छ । यो उपन्यासले नारीवादका विभिन्न आयामहरूलाई आत्मसात गर्दै सम्बन्ध, पीडा, सशक्तिकरण र आत्मनिर्भरता विषयमा गहिरो विमर्श प्रस्तुत गर्दछ।
कथानक र पात्र विकास
"प्याउली" की मुख्य पात्र लादिप्मा केवल दुखी र शोकाकुल महिला होइनन्, बरु आफ्नो जीवनको दुर्व्यवस्थाप्रति प्रतिरोधी, निडर र स्वाभिमानी महिलाका रूपमा चित्रित गरिएकाे छ । उनको कथा पारिवारिक बिछोड, प्रेम विछोड, र समाजले महिलामा थोपर्ने विविध सीमाहरूको सामना गर्ने संघर्षको कथा हो। उपन्यासले उनको जीवनमा आयाम झल्काउँदै प्रेम, वियोग, पुरुष अहंकार र महिला स्वतन्त्रताको महत्वपूर्ण मुद्दाहरूलाई उजागर गरेको छ।
उपन्यासमा किशोर अवस्थामा भएको प्रेम र त्यसको विवाहमा परिणत भएपछि भोगिने कठिनाइलाई बहुआयामिक दृष्टिले प्रस्तुत गरिएको छ जसले बालविवाह र शैक्षिक असमानतालाई जनचेतनामा ल्याउने काम गरेको छ।
भाषा र शैली
उपन्यास सरल, प्रष्ट र संवादमूलक भाषामा लेखिएको छ। मातृभाषा राई वान्तवा भाषाका शब्दहरूको प्रभावकारी प्रयोगले कथामा स्थानीयपन र विशिष्टता थपेको छ। गीत, कविता र प्रतीकात्मक तत्त्वहरूले कथालाई सौन्दर्य प्रदान गर्दै पाठकको भाबुकता जगाउने काम गरेकाे छ ।
बालिका बान्तावाको लेखनमा क्रान्तिकारी र क्रुद्ध स्वर नभएता पनि, सामाजिक विद्रोहको सूक्ष्म तर प्रभावकारी भाव यश पुस्तकमा प्रष्ट उजागार भएकाे छ । उहाँले महिला मुक्ति र स्वतन्त्रताको आवाज ल्याउनु भएकाे छ। जसले पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउछ।
सामाजिक तथा सांस्कृतिक सन्देश
उपन्यासले महिला मुक्ति साधनमा आर्थिक स्वतन्त्रतालाई पहिलो प्राथमिकता दिएको छ। यसले स्पष्ट पारेको छ कि महिलाले आर्थिक रुपमा सक्षम भए मात्र उनीहरू आफ्नो जीवनमा सशक्त निर्णय गर्नसक्नेछन्। समान्यतया महिलाहरूले सम्बन्धमा परेको अन्याय चुपचाप स्वीकार्नुको साटो, उनीहरूले प्रतिरोध गर्ने अधिकार राख्छन् भन्ने सन्देश यसले दिन्छ। त्यसैगरी, उपन्यास बाल विवाहको समस्यालगायत सामाजिक उत्पीडनमा चेतनामूलक योगदान पुर्याएको छ ।
"प्याउली" ले नेपाली साहित्यमा महिला जीवनका यथार्थ तस्बिर प्रस्तुत गरेर नारी केन्द्रित साहित्यमा नयाँ अध्याय थपेको छ। यसले पाठकहरूलाई मात्र होइन, महिला सशक्तिकरण र सामाजिक सुधारमा रुचि राख्नेहरूलाई गहिरो सोच र प्रेरणा प्रदान गर्दछ।
निष्कर्ष
बालिका बान्तावाको "प्याउली" सजिलै बुझिने, मन छुने, र समाजलाई चुनौती दिने एक सफल कृति हो। यसले महिला स्वतन्त्रता र अधिकारका प्रश्नलाई मात्र होइन, नेपाली समाजका संवेदनशील पक्षलाई पनि व्यापक रूपमा प्रकाशमा ल्याएको छ। विशेष गरी किशोरीहरू र युवतीहरूका लागि यो उपन्यास एक मूल्यवान् पाठ्यवस्तु मान्न सकिन्छ।
