- खगेन्द्र कार्की
फत्तेपुर । आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले सप्तरीमा असाधारण राजनीतिक तापक्रम सिर्जना गरेको छ । जिल्लाका चारवटै निर्वाचन क्षेत्रमा पूर्वउपप्रधानमन्त्रीदेखि पूर्वमुख्यमन्त्री, पूर्वमन्त्री, निवर्तमान सांसद, संविधानसभा सदस्य र तीन दलका केन्द्रीय अध्यक्षसम्म चुनावी मैदानमा उत्रिएपछि यसपटकको प्रतिस्पर्धा केवल सीटको लडाइँ नभई प्रतिष्ठा, प्रभाव र राजनीतिक भविष्यको निर्णायक परीक्षा बनेको छ ।
जिल्लाभर १ सय २ जना उम्मेदवार चुनावी दौडमा छन्, जसले मतदातालाई विकल्पको बहुलता दिएको छ भने मत विभाजनको सम्भावनालाई पनि उत्तिकै बढाएको छ ।
क्षेत्र नं. १: पराजितको पुनःप्रयास र वंशगत प्रभाव
क्षेत्र नं. १ मा पराजित भइसकेका नेताहरूको पुनरागमन रोचक पक्ष बनेको छ । नेकपा एमालेका केन्द्रीय नेता एवं पूर्व राष्ट्रियसभा सदस्य सुमनराज प्याकुरेल र नेपाली कांग्रेसका जिल्ला सभापति रामदेव साह दुई–दुई पटक पराजित भइसकेका छन् भने जनमत पार्टीका डा. जयकान्त राउत एक पटक हार बेहोरेका उम्मेदवार हुन् । तीनैजना यसपटक ‘पहिलो जित’को लक्ष्यसहित मैदानमा छन् ।
यही क्षेत्रमा स्वाभिमान पार्टीका सुमित साह—पूर्वमन्त्री नवलकिशोर साहका पुत्र—पहिलो पटक उम्मेदवार बनेका छन् । यसले वंशगत प्रभाव र व्यक्तिगत छविबीचको प्रतिस्पर्धालाई थप रोचक बनाएको छ । २१ उम्मेदवार रहेको यस क्षेत्रमा परम्परागत दल र नयाँ शक्तिबीच मत तानातान हुने संकेत छ । यदि युवा मतदाता सक्रिय भए भने नयाँ अनुहारले आश्चर्यजनक नतिजा ल्याउन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।
क्षेत्र नं. २: ‘हेभीवेट’ भिडन्तको केन्द्र
सप्तरी–२ यतिबेला राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रबिन्दु जस्तै बनेको छ। मधेश प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री सतिशकुमार सिंह (स्वाभिमान पार्टी), जनमत पार्टीका अध्यक्ष एवं निवर्तमान सांसद डा. सीके राउत, जसपा नेपालबाट पूर्वसिंचाइ मन्त्री उमेशकुमार यादव, राष्ट्रिय मुक्ति पार्टीका पूर्वमन्त्री अनिस अंसारी, नेकपाका केन्द्रीय नेता एवं पूर्वसांसद सूर्यनाथ यादव, नेपाली कांग्रेसका जिल्ला उपसभापति रामकुमार यादव र रास्वपाका ई. रामजी यादव—यी सबै एउटै मैदानमा छन् । ३४ उम्मेदवार कायम रहेको यस क्षेत्रमा कसले बाजी मार्ला भन्ने प्रश्न आम मतदातामाझ जिज्ञासाको विषय बनेको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार यहाँ मुख्य प्रतिस्पर्धा जनमत, जसपा र स्वाभिमानबीच देखिन्छ । डा. राउतले अघिल्लो निर्वाचनमा स्थापित गरेका आधारलाई जोगाउनुपर्ने चुनौती छ भने पूर्वमुख्यमन्त्री सिंह प्रदेशस्तरको कार्यकारी अनुभवलाई संघीय राजनीतिमा रूपान्तरण गर्ने दाउमा छन् । यता, परम्परागत दल कांग्रेस र एमालेसम्बद्ध नेताहरू मत विभाजनबाट लाभ लिन सक्ने रणनीतिमा छन्। बहुकोणीय प्रतिस्पर्धाले ३०–३५ प्रतिशत मतले नै जित सुनिश्चित हुने आँकलन गरिएको छ ।
क्षेत्र नं. ३: उपेन्द्र यादवको ‘कमब्याक’ प्रयास
क्षेत्र नं. ३ मा जसपा नेपालका अध्यक्ष एवं पूर्वउपप्रधानमन्त्री उपेन्द्र यादव स्वयं मैदानमा छन्। अघिल्लो पटक सप्तरी–२ मा डा. सीके राउतसँग पराजित भएपछि उपनिर्वाचनमार्फत बाराबाट निर्वाचित भएका यादव पुनः सप्तरी फर्किएका छन् । यस निर्णयलाई कतिपयले ‘राजनीतिक पुनस्र्थापना’को प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।
उनीसँग नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति तथा निवर्तमान सांसद दिनेशकुमार यादव र एमालेका जिल्ला अध्यक्ष ताराकान्त चौधरीको कडा प्रतिस्पर्धा देखिन्छ । २२ उम्मेदवार रहेको यस क्षेत्रमा मधेश आन्दोलनको विरासत, पहिचान राजनीति र विकास एजेन्डा मुख्य मुद्दा बनेका छन् । यदि उपेन्द्र यादवले परम्परागत मधेशी मतलाई पुनःएकीकृत गर्न सके भने उनलाई लाभ हुन सक्छ, तर कांग्रेस र एमालेको संयुक्त मत समीकरणले नतिजा उल्ट्याउन पनि सक्छ ।
क्षेत्र नं. ४: ‘ह्याट्रिक’पछि चौथो चुनौती
क्षेत्र नं. ४ मा निवर्तमान युवा तथा खेलकुद मन्त्री तेजुलाल चौधरी चौथो पटक जित निकाल्ने लक्ष्यमा छन् । उनले यसअघि लगातार तीन पटक जित हासिल गरिसकेका छन् । तर यसपटक चुनौती कमजोर छैन । केही दिनअघि मात्र कांग्रेस परित्याग गरी रास्वपामा प्रवेश गरेका सीताराम साहले स्थानीय तहमा राम्रो प्रभाव जमाएका छन् । जसपा नेपालकी नेतृ डा. बबि सिंह यादव पनि प्रतिस्पर्धामा छन्, जो राजनीतिक परिवारबाट आएकी हुन् ।
२५ उम्मेदवार रहेको यस क्षेत्रमा कांग्रेसको परम्परागत आधार, रास्वपाको ‘परिवर्तन’ नारासहितको आकर्षण र मधेशकेन्द्रित दलहरूको प्रभावबीच त्रिकोणीय प्रतिस्पर्धा देखिन्छ । यदि सत्ता विरोधी मत एकीकृत भयो भने चौधरीलाई चुनौती थप कडा हुन सक्छ ।
समग्र चित्र: बहुदलीय प्रतिस्पर्धा र मत विभाजन
सप्तरीमा यसपटकको चुनावी प्रतिस्पर्धा बहुकोणीय छ । तीन केन्द्रीय अध्यक्षको उपस्थिति मात्र होइन, प्रदेश र संघीय तहमा अनुभव बटुलेका नेताहरूको भिडन्तले यस जिल्लालाई राष्ट्रिय ध्यानको केन्द्र बनाएको छ । १ सय २ उम्मेदवारमध्ये धेरै स्वतन्त्र र साना दलका उम्मेदवार छन्, जसले मुख्य दलहरूको मत काट्ने सम्भावना प्रबल छ ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यसपटक विकास, रोजगारी, कृषि, सिंचाइ र पूर्वाधारका मुद्दा प्रमुख भए पनि व्यक्तिगत प्रभाव, जातीय–सामुदायिक समीकरण र दलगत गठबन्धन नै निर्णायक बन्ने देखिन्छ । मधेशकेन्द्रित दलहरूबीचको प्रतिस्पर्धा र राष्ट्रिय दलहरूको संगठनात्मक बल—यी दुई कारकले अन्तिम नतिजा निर्धारण गर्ने अनुमान छ ।
मतदाताको मनोविज्ञान: परिवर्तन कि निरन्तरता ?
युवा मतदाता र वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका नागरिकको संख्या उल्लेख्य भएकाले ‘परिवर्तन’को चाहना बलियो देखिन्छ। तर, स्थानीय स्तरमा विकास आयोजनाको निरन्तरता र पहुँचको राजनीति पनि उत्तिकै प्रभावकारी छ । केही क्षेत्रमा पुराना नेताको पहुँच र संगठन बलियो छ भने केही क्षेत्रमा नयाँ शक्तिले जनसमर्थन बटुल्दै गएको संकेत छ ।
सप्तरीको चुनाव केवल चार सिटको प्रतिस्पर्धा होइन; यो मधेशको राजनीतिक दिशानिर्देश गर्ने मञ्च जस्तै बनेको छ । दिग्गज नेताहरूको प्रतिष्ठा दाउमा छ भने नयाँ पुस्ताले आफूलाई स्थापित गर्ने अवसर खोजिरहेको छ । बहुकोणीय प्रतिस्पर्धाले परिणाम अप्रत्याशित हुनसक्ने संकेत दिएको छ। फागुन २१ को मतपेटिकाले के भन्छ—निरन्तरता कि परिवर्तन—त्यसले केवल सप्तरी होइन, राष्ट्रिय राजनीतिमा समेत दूरगामी प्रभाव पार्नेछ ।
