धरान / नेपाली बजारमा घिउ र नौनीको अभाव देखिएका बेला सरकारी स्वामित्वको दुग्ध विकास संस्थान ९डीडीसी० ले थप १ हजार ५०० किलो घिउ र १५० किलो याक चिज संयुक्त अरब इमिरेट्स ९यूएई० को दुबई पठाएको छ । दसैँ–तिहारलाई लक्षित गरी नेपाली दुग्धजन्य उत्पादन निर्यात गरिएसँगै स्वदेशी बजारको माग धान्ने र विदेशी बजार विस्तार गर्ने संस्थानको योजनाबीच सन्तुलन मिलाउनुपर्ने चुनौती देखिएको छ ।

यसअघि परीक्षणका रूपमा दुबई पठाइएको १ हजार ५०० किलो घिउले बजारमा सकारात्मक प्रतिक्रिया पाएपछि थप उत्पादन पठाइएको रातो र चन्द्र–सूर्य इन्टरनेसनलका प्रबन्ध निर्देशक प्रकाशचन्द्र घिमिरेले बताएका छन् । उनका अनुसार दुबईमा मातृभूमि जनरल ट्रेडिङ एलएलसीमार्फत सोनापुर, मुराक्काबात र सालाह अल दिन मेट्रो स्टेसनस्थित तीन स्थानबाट नेपाली उत्पादन बिक्री हुँदै आएको छ ।

डीडीसीका महाप्रबन्धक डा। शरणकुमार पाण्डेका अनुसार विदेशी बजारबाट प्राप्त माग र उपभोक्ताको प्रतिक्रियाका आधारमा निर्यात विस्तार गर्ने योजना छ । विदेशी उपभोक्तालाई उत्पादनबारे जानकारी दिन घिउको प्याकेजिङमा नेपाली, अंग्रेजी र अरबी भाषामा विवरण राखिएको छ । संस्थानले यसअघि जापानलगायतका देशमा पनि घिउ निर्यात गरेको थियो । 

स्वदेशी बजारमै घिउको अभाव

डीडीसीको घिउ दुबई पुगिरहेका बेला नेपालमा भने दसैँ–तिहारको समयमा घिउ र नौनीको अभाव देखिएको थियो । असोजको पहिलो साता प्रकाशित समाचारअनुसार दूध उत्पादन घट्नु र चाडपर्वमा माग बढ्नुले बजारमा घिउ तथा नौनीको आपूर्ति प्रभावित भएको थियो । निजी डेरीमा घिउको मौज्दात नरहेको र डीडीसीसँग पनि पर्याप्त घिउको भण्डार नभएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो । त्यसबेला बजारमा घिउको मूल्य प्रतिकिलो १ हजार २५० देखि १ हजार ३०० रुपैयाँसम्म पुगेको समाचारमा उल्लेख छ । 

दूध उत्पादन घट्दा त्यसबाट बन्ने घिउ र नौनीको उत्पादन पनि घट्ने भएकाले आपूर्ति व्यवस्थापनमा दबाब परेको डेरी क्षेत्रका प्रतिनिधिले बताएका थिए । चाडपर्वमा मिठाई, परिकार र पूजाआजाका लागि घिउको खपत बढ्ने भएकाले माग र उत्पादनबीचको अन्तरले बजारमा अभाव निम्त्याएको उनीहरूको भनाइ थियो । 

यस्तो अवस्थामा निर्यात विस्तार गर्दा स्वदेशी उपभोक्ताको माग कसरी धान्ने भन्ने प्रश्न उठेको छ । यद्यपि, दुबई पठाइएको पछिल्लो १ हजार ५०० किलो घिउकै कारण नेपालमा अभाव भएको निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त आधार छैन । सार्वजनिक विवरणले स्वदेशी बजारमा अभाव हुनुको मुख्य कारण दूध उत्पादनमा आएको कमी र चाडपर्वको बढ्दो मागलाई देखाएका छन् । डीडीसीले यसअघि दुबईमा घिउ निर्यात सुरु गर्दा वार्षिक कम्तीमा ५० हजार किलो घिउ निर्यात गर्ने सम्झौता भएको जनाएको थियो । तर उत्पादन र कच्चा पदार्थको उपलब्धता सीमित भएकाले निर्यात विस्तार गर्न दूध संकलन तथा उत्पादन क्षमता बढाउनुपर्ने चुनौती संस्थानसामु रहेको समाचारहरूमा उल्लेख छ । डीडीसीले दूध संकलनबाट उत्पादित वस्तु प्रशोधन गरी बजारमा पठाउने गर्छ । दूध उत्पादन बढी हुने समयमा संकलित दूधबाट नौनी र धुलो दूध बनाएर मौज्दात राख्ने र उत्पादन कम हुने समयमा त्यसलाई उपयोग गर्ने परम्परागत प्रणालीमा दूध संकलन घट्दा असर पर्ने गरेको छ । त्यसैले निर्यातलाई नियमित बनाउन पर्याप्त दूध संकलन, प्रशोधन क्षमता र भण्डारण व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ ।

विदेशमा नेपाली उत्पादनको बजार विस्तार हुनु दुग्ध क्षेत्रका लागि अवसर हो । यसबाट संस्थानको आम्दानी बढाउन, नेपाली उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा चिनाउन र दीर्घकालमा किसानबाट दूध खरिद बढाउन सहयोग पुग्न सक्छ । तर स्वदेशी बजारमा अभाव भइरहेका बेला निर्यातको परिमाण र समय निर्धारण गर्दा घरेलु मागलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने सरोकारवालाको चासो छ ।

घिउ निर्यातलाई सफल बनाउन विदेशी बजारमा माग हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन । नियमित दूध संकलन, किसानलाई समयमै भुक्तानी, उत्पादन लागत व्यवस्थापन र बजारमा निरन्तर आपूर्ति पनि उत्तिकै आवश्यक छन् । स्वदेशी उपभोक्ताले घिउ सहज रूपमा पाउने व्यवस्था गर्दै अतिरिक्त उत्पादनलाई निर्यात गर्न सके दुग्ध क्षेत्रले दुवै बजारबाट लाभ लिन सक्छ ।